عاشق اون رنگ آبی فیروزه ای شدم از همون بچگی! یادمه وقتی بچه بودم یه دونه انگشتر فیروزه از بازار مشهد برام خریدن. اون موقع نمی دونستم فیروزه چیه فقط اون رنگ آبی آسمونی ش دیوونه م کرده بود. هنوزم بعد این همه سال وقتی یه فیروزه خوش رنگ می بینم قلبم تندتر می زنه. ولی خب این وسط کلی چیز یاد گرفتم کلی تجربه کسب کردم هم خوب هم بد. می خوام تو این مقاله براتون از همون تجربه ها بگم از اینکه رنگ فیروزه واقعا چه تاثیری تو کیفیتش داره و چطور می تونیم یه فیروزه خوب از بد تشخیص بدیم بدون اینکه گول ظاهر خوشگلشو بخوریم.
ولی خب قضیه فقط به خوشگلی ختم نمیشه. رنگ فیروزه یه جورایی شناسنامه سنگه. از رو رنگش خیلی چیزا میشه فهمید. مثلا اینکه فیروزه مال کدوم معدنه کیفیتش چطوره حتی اینکه طبیعیه یا رنگ شده! البته نه اینکه صددرصد بشه با قطعیت گفت ولی یه سرنخ خیلی خوبه.
من خودم اوایل فکر می کردم هرچی فیروزه آبی تر باشه بهتره. یه بار یه انگشتر دیدم آبی آبی! مثل آسمون صاف. عاشقش شدم سریع خریدم. ولی بعد یه مدت رنگش کم کم پرید کدر شد. فهمیدم فقط رنگ مهم نیست عمق رنگ پایداری رنگ اینا هم خیلی مهم ترن.
ببینید نمی تونم بگم رنگ فیروزه همه چیزه و فقط رنگ مهمه. نه اصلا! ولی رنگ اولین چیزیه که چشم آدمو می گیره درسته؟ وقتی میری بازار فیروزه اولین چیزی که نگاتو جذب می کنه رنگ سنگاست. یه رنگ آبی خوشگل و زنده آدمو وسوسه می کنه که بیشتر دقت کنه. یه رنگ کدر و بی حال خب معلومه زیاد جالب نیست.
چرا رنگ فیروزه اینقدر مهمه؟ چرا همه دنبال اون آبی آسمونی هستن؟
خب دلیلش خیلی واضحه. اون رنگ آبی فیروزه ای یه رنگ خاصه یه رنگ نادره. تو طبیعت خیلی کم پیدا میشه. اصلا اسم فیروزه هم از همین رنگ گرفته شده به فرانسوی میشه “Turquoise” یعنی “سنگ ترکی” چون اولین بار از طریق ترکیه به اروپا برده شده. اون موقع فیروزه ایران خیلی معروف بوده مخصوصا فیروزه نیشابور.
اون رنگ آبی آسمونی یه جورایی نماد آرامش صلح خوش شانسی و خیلی چیزای خوب دیگه هم هست. تو فرهنگ های مختلف فیروزه یه سنگ مقدس بوده یه سنگ قیمتی و ارزشمند. حتی تو دین اسلام هم به استفاده از فیروزه توصیه شده.
برای همین سنگ فیروزه خوش رنگ همیشه طرفدار داشته همیشه گرون تر بوده. هرچی رنگش به اون آبی آسمونی نزدیک تر باشه شفاف تر باشه زنده تر باشه قیمتش هم میره بالاتر. البته باز هم میگم فقط رنگ نیست ولی خب رنگ خیلی مهمه.
وقتی رنگ فیروزه گول می زنه! مراقب فیروزه های رنگ شده و تقلبی باشید!
متاسفانه همه چی اونقدر هم ساده نیست که فکر می کنیم. بعضی ها هستن که میان فیروزه رو رنگ می کنن یا اصلا فیروزه تقلبی درست می کنن. خب معلومه وقتی یه چیزی طرفدار داره سودجو هم پیدا میشه.
من خودم یه بار تو یه شهر دیگه یه فیروزه دیدم رنگش خیلی خاص بود یه آبی خیلی تیره تقریبا سرمه ای. خیلی خوشم اومد فکر کردم یه فیروزه نایاب پیدا کردم. قیمتش هم نسبتا بالا بود. خریدمش. ولی بعد که اومدم خونه دقیق تر که نگاه کردم دیدم رنگش مصنوعیه رنگ شده! خیلی ناراحت شدم یه پول حسابی هم بابتش داده بودم.
چطور میشه فیروزه رنگ شده رو تشخیص داد؟ خب کار سختیه ولی چندتا نکته هست که باید دقت کنید :
- رنگ خیلی غیرطبیعی و مصنوعی : اگه رنگ فیروزه خیلی جیغ باشه خیلی براق باشه خیلی غیرطبیعی به نظر برسه احتمالا رنگ شده ست. رنگ طبیعی فیروزه یه حالت مات و مخملی داره خیلی براق و شیشه ای نیست.
- رنگ یکدست و بدون رگه : فیروزه طبیعی معمولا رگه هایی داره حتی اگه خیلی کم باشه. اگه فیروزه کاملا یکدست باشه بدون هیچ رگه ای احتمالا مصنوعی یا رنگ شده ست.
- قیمت خیلی پایین : اگه یه فیروزه خیلی خوش رنگ با قیمت خیلی پایین بهتون پیشنهاد شد شک نکنید یه جای کار می لنگه. فیروزه خوب ارزونه نیست.
- تست با استون : یه روش دیگه هم هست البته باید خیلی با احتیاط انجام بدید. یه مقدار خیلی کم استون (لاک پاک کن) رو با یه گوش پاک کن به یه گوشه کوچیک از فیروزه بزنید. اگه رنگ پس داد یعنی رنگ شده ست. البته این روش ممکنه به فیروزه آسیب بزنه پس خیلی با احتیاط انجام بدید و فقط روی یه قسمت خیلی کوچیک تست کنید.
فیروزه تقلبی چطور؟ فیروزه های تقلبی معمولا از مواد دیگه مثل پلاستیک شیشه یا سرامیک ساخته میشن. تشخیصشون معمولا راحت تره :
- وزن خیلی سبک : فیروزه سنگینه. اگه یه فیروزه بزرگ خیلی سبک باشه احتمالا تقلبیه.
- براقیت زیاد و شیشه ای : فیروزه طبیعی ماته فیروزه تقلبی معمولا خیلی براقه و شیشه ای به نظر میرسه.
- قیمت خیلی پایین : باز هم قیمت پایین یه علامت سوال بزرگه.
رنگ فیروزه خوب رنگ فیروزه بد؟ کدوم رنگ ها ارزش بیشتری دارن؟
خب حالا برسیم به این سوال مهم : کدوم رنگ فیروزه خوبه؟ کدوم رنگ بده؟
ببینید هیچ رنگی مطلقا “بد” نیست. سلیقه آدما فرق داره. بعضی ها عاشق فیروزه آبی آسمونی هستن بعضی ها فیروزه سبز رو بیشتر دوست دارن بعضی ها هم فیروزه سفید رو می پسندن.
ولی خب از لحاظ ارزش و قیمت یه سری رنگ ها ارزش بیشتری دارن :
- آبی آسمونی (آبی تخم مرغی رابین) : این رنگ محبوب ترین و با ارزش ترین رنگ فیروزه ست. بهش میگن “آبی عجمی” یا “آبی نیشابوری”. هرچی رنگش به این طیف نزدیک تر باشه قیمتش بیشتره. این رنگ معمولا تو فیروزه های نیشابور و آمریکایی پیدا میشه.
- آبی مایل به سبز (آبی-سبز) : این رنگ هم خیلی طرفدار داره به خصوص تو فیروزه های آمریکایی. بعضی ها این رنگ رو به آبی آسمونی ترجیح میدن. ارزشش معمولا کمی کمتر از آبی آسمونیه ولی باز هم خیلی با ارزشه.
- سبز مایل به آبی (سبز-آبی) : این رنگ هم قشنگه ولی معمولا ارزشش از دو رنگ قبلی کمتره. فیروزه های مصری و بعضی از فیروزه های آمریکایی این رنگ رو دارن.
- سبز : فیروزه سبز هم وجود داره ولی خیلی کم طرفدار داره. ارزشش معمولا پایین تر از بقیه رنگ هاست.
- سفید : فیروزه سفید هم خیلی نادره ولی به خاطر کمیاب بودنش ارزش بالایی داره. البته سلیقه ایه بعضی ها دوست دارن بعضی ها نه.
- زرد : فیروزه زرد هم وجود داره ولی خیلی خیلی نادره. ارزشش هم خیلی بالاست ولی خب پیدا کردنش تقریبا غیرممکنه.
رنگ های خیلی تیره (سرمه ای آبی نفتی) : این رنگ ها معمولا نشونه کیفیت پایین تر فیروزه هستن. ممکنه فیروزه خیلی جوان باشه یا خیلی متخلخل باشه. البته باز هم استثنا وجود داره بعضی از فیروزه های آمریکایی رنگ آبی تیره قشنگی دارن ولی به طور کلی رنگ های خیلی تیره نشونه خوبی نیستن.
رنگ های خیلی روشن و کم رنگ (آبی پاستلی آبی کمرنگ) : این رنگ ها هم معمولا نشونه کیفیت پایین تر فیروزه هستن. ممکنه فیروزه خیلی بی رنگ باشه یا رنگش به مرور زمان پریده باشه.
تجربه شخصی من : یه فیروزه خوش رنگ اما بی کیفیت! ظاهر گول زننده!
یادمه چند سال پیش تو یه مسافرت به یزد یه مغازه فیروزه فروشی دیدم. رفتم داخل یه ویترین پر از فیروزه های خوش رنگ! یه انگشتر دیدم یه فیروزه بزرگ آبی آسمونی خیلی براق و خوشگل. قیمتش هم نسبتا مناسب بود. فروشنده هم خیلی تعریف کرد گفت فیروزه نیشابوره اصل اصل!
منم که اون موقع خیلی وارد نبودم فقط رنگشو دیدم خوشم اومد خریدمش. خیلی خوشحال بودم فکر می کردم یه فیروزه عالی پیدا کردم. ولی بعد یه مدت رنگش کم کم شروع کرد به پریدن. اولش خیلی کم بود ولی بعد بیشتر و بیشتر شد. کم کم اون آبی آسمونی خوشگل تبدیل شد به یه آبی کدر و بی حال. خیلی ناراحت شدم فهمیدم فقط رنگ مهم نیست پایداری رنگ هم خیلی مهمه.
بعدا که پیش یه کارشناس فیروزه بردمش گفت این فیروزه رنگش طبیعیه ولی کیفیت پایینی داره خیلی متخلخله. به خاطر همین رنگش پایدار نیست زود کدر میشه. گفت این فیروزه ها رو معمولا رنگ بندی می کنن یعنی رنگشون رو بهتر می کنن ولی کیفیتشون همونه. ظاهرش خوشگل میشه ولی باطنش خرابه!
این تجربه یه درس بزرگ برام شد. فهمیدم نباید فقط به ظاهر فیروزه اعتماد کنم. باید به کیفیتش هم دقت کنم. پایداری رنگ سختی سنگ رگه ها اینا همه شون مهم هستن.
تجربه شخصی من : پیدا کردن فیروزه آبی رویایی! وقتی رنگ و کیفیت با هم جور در میان!
ولی خب همیشه هم تجربه بد نداشتم. خوشبختانه تجربه های خوب هم کم نبودن. یه بار دیگه تو یه سفر دیگه به نیشابور رفتم شهر فیروزه. رفتم سراغ معدن فیروزه با یه معدن کار دوست شدم. اونجا بود که فیروزه واقعی رو دیدم فیروزه اصل نیشابور.
اون معدن کار یه جعبه فیروزه آورد پر از سنگ های خام فیروزه. بعضی هاشون خیلی بزرگ بودن بعضی ها کوچیک. رنگ هاشون هم مختلف بود از آبی آسمونی روشن تا آبی تیره تا سبز مایل به آبی. ولی همه شون یه درخشش خاصی داشتن یه عمق رنگی که تو فیروزه های بازاری کمتر دیده بودم.
یه دونه فیروزه بود کوچیک بود ولی رنگش بی نظیر بود یه آبی آسمونی خالص شفاف زنده. مثل اینکه یه قطره آسمون رو گرفته باشی تو دستت. اون معدن کار گفت این فیروزه از بهترین رگه های معدن اومده فیروزه “خواب دار“ بهش میگن. یعنی فیروزه ای که رنگش خیلی عمیقه خیلی پایداره.
اون فیروزه رو خریدم. هنوزم دارمش. بعد این همه سال رنگش ذره ای تغییر نکرده همون آبی آسمونی خوشگل مونده. این فیروزه یه نمونه عالی از فیروزه ایه که هم رنگش بی نظیره هم کیفیتش عالیه. فهمیدم وقتی رنگ و کیفیت با هم جور در میان اون موقع ست که یه فیروزه واقعا ارزشمند میشه.
چطور یه فیروزه خوش رنگ و باکیفیت انتخاب کنیم؟ راهنمای عملی خرید فیروزه
خب حالا که کلی تجربه کسب کردم می خوام یه راهنمای عملی براتون بگم که چطور یه فیروزه خوش رنگ و باکیفیت انتخاب کنید بدون اینکه گول ظاهرشو بخورید :
- رنگ رو اولویت قرار بدید ولی نه فقط رنگ! رنگ فیروزه خیلی مهمه ولی فقط اولین قدمه. دنبال رنگ های زنده شفاف و عمیق باشید. رنگ های کدر و بی حال رو بیخیال بشید. آبی آسمونی (آبی عجمی) بهترین رنگه ولی آبی مایل به سبز هم خیلی قشنگه. سلیقه خودتون رو هم در نظر بگیرید.
- به پایداری رنگ دقت کنید! از فروشنده بپرسید که آیا رنگ فیروزه طبیعی و پایدار هست یا نه. اگه گفت رنگ بندی شده یا بهسازی شده بدونید که رنگش ممکنه به مرور زمان تغییر کنه. فیروزه های نیشابور اصل معمولا رنگ پایداری دارن.
- به رگه های فیروزه توجه کنید! رگه های فیروزه مثل اثر انگشت هستن. هر فیروزه رگه های منحصر به فرد خودشو داره. فیروزه های بدون رگه معمولا مصنوعی یا تقلبی هستن. رگه های ظریف و منظم معمولا بهتر از رگه های درشت و نامنظم هستن. البته این سلیقه ایه بعضی ها رگه های درشت رو بیشتر دوست دارن.
- به سختی و استحکام فیروزه دقت کنید! فیروزه سنگ نرمیه نسبت به خراشیدگی حساسه. فیروزه باکیفیت باید سخت و متراکم باشه به راحتی خراشیده نشه. می تونید با ناخن روی فیروزه بکشید اگه خراشیده شد یعنی کیفیت پایینی داره. البته این تست رو خیلی با احتیاط انجام بدید به خصوص اگه فیروزه خیلی قیمتی باشه.
- به قیمت فیروزه توجه کنید! فیروزه خوب ارزون نیست. اگه یه فیروزه خوش رنگ و بزرگ با قیمت خیلی پایین بهتون پیشنهاد شد شک نکنید یه جای کار می لنگه. قیمت فیروزه بسته به رنگ کیفیت اندازه معدن و خیلی چیزای دیگه فرق می کنه. قبل از خرید قیمت ها رو مقایسه کنید از چند جا قیمت بگیرید.
- از فروشنده های معتبر خرید کنید! برای خرید فیروزه به فروشنده های معتبر و شناخته شده مراجعه کنید. فروشنده هایی که سابقه خوبی دارن و به کارشون وارد هستن. از خرید فیروزه از دست فروش ها و مغازه های نامعتبر خودداری کنید. اگه امکانش هست از معدن کاران فیروزه خرید کنید مستقیم از منبع اصلی.
- اگه شک دارید از کارشناس کمک بگیرید! اگه خیلی وارد نیستید و شک دارید که فیروزه اصله یا نه به کارشناس فیروزه مراجعه کنید. کارشناس ها می تونن فیروزه رو دقیق بررسی کنن و بهتون بگن که کیفیتش چطوره رنگش طبیعیه یا نه و قیمتش چقدره.
اگه رنگ فیروزه اون چیزی که می خوای نیست چی؟ راه حل های جایگزین و بهسازی رنگ
گاهی وقتا پیش میاد که یه فیروزه پیدا می کنید کیفیتش خوبه ولی رنگش اون چیزی که شما می خواید نیست. مثلا رنگش خیلی کم رنگه یا خیلی سبزه یا یه ته رنگ زرد داره. تو اینجور مواقع چندتا راه حل جایگزین وجود داره :
- بهسازی رنگ فیروزه : یه سری روش ها هست که میشه رنگ فیروزه رو بهتر کرد بهش میگن بهسازی رنگ. مثلا رنگ بندی فیروزه که با استفاده از مواد رنگی رنگ فیروزه رو تقویت می کنن. یا تثبیت رنگ فیروزه که با استفاده از مواد شیمیایی رنگ فیروزه رو پایدارتر می کنن. البته بهسازی رنگ همیشه خوب نیست. اگه به درستی انجام نشه ممکنه به فیروزه آسیب بزنه یا رنگش مصنوعی به نظر برسه. اگه فیروزه ای بهسازی شده خریدید حتما از فروشنده بپرسید که چه نوع بهسازی روی اون انجام شده و چه تاثیری روی کیفیت و قیمت فیروزه داره.
- رنگ کردن فیروزه : بعضی ها میان فیروزه رو رنگ می کنن. این کار معمولا برای فیروزه های خیلی بی کیفیت انجام میشه که ارزش رنگ طبیعی ندارن. رنگ کردن فیروزه معمولا ارزش فیروزه رو خیلی پایین میاره. فیروزه های رنگ شده معمولا رنگ خیلی مصنوعی و غیرطبیعی دارن و به راحتی میشه تشخیصشون داد. بهتره از خرید فیروزه های رنگ شده خودداری کنید.
- انتخاب فیروزه با رنگ متفاوت : اگه دنبال یه رنگ خاصی هستید و فیروزه ای با اون رنگ پیدا نمی کنید شاید بهتر باشه سلیقه تون رو تغییر بدید و به رنگ های دیگه فیروزه هم فکر کنید. همونطور که گفتم فیروزه رنگ های مختلفی داره هر کدوم زیبایی خاص خودشونو دارن. شاید یه فیروزه سبز مایل به آبی یا یه فیروزه سفید بتونه نظرتون رو جلب کنه.
حرف آخر و یه عالمه تجربه! جمع بندی و توصیه های نهایی
خب رسیدیم به آخر مقاله. امیدوارم این همه حرف و تجربه براتون مفید بوده باشه. خلاصه حرفم اینه : رنگ فیروزه خیلی مهمه ولی همه چیز نیست! برای انتخاب یه فیروزه خوب باید به رنگ کیفیت پایداری رنگ سختی رگه ها قیمت و خیلی چیزای دیگه دقت کنید. فقط به ظاهر خوشگل فیروزه اعتماد نکنید! مثل همون تجربه ای که خودم داشتم یه فیروزه خوش رنگ ولی بی کیفیت هیچ ارزشی نداره. دنبال فیروزه ای باشید که هم رنگش بی نظیر باشه هم کیفیتش عالی باشه. اون موقع ست که یه فیروزه واقعا ارزشمند پیدا می کنید یه جواهری که تا آخر عمر براتون می مونه.
توصیه های نهایی من به شما :
- همیشه تحقیق کنید یاد بگیرید و اطلاعاتتون رو بالا ببرید. هرچی بیشتر در مورد فیروزه بدونید بهتر می تونید انتخاب کنید.
- تجربه کسب کنید فیروزه های مختلف رو ببینید لمس کنید مقایسه کنید. با تجربه چشمتون به فیروزه خوب عادت می کنه.
- از اشتباه کردن نترسید! همه ما اشتباه می کنیم مخصوصا تو اول کار. از اشتباهاتتون درس بگیرید و دفعه بعد بهتر انتخاب کنید.
- به سلیقه خودتون اعتماد کنید! آخر سر این شما هستید که باید از فیروزه تون لذت ببرید. رنگی رو انتخاب کنید که دوست دارید که بهتون حس خوبی میده.
سوال های شما جواب های من! پرسش و پاسخ های رایج در مورد رنگ فیروزه
سوال ۱ : بهترین رنگ فیروزه کدومه؟ آبی آسمونی یا سبز؟
جواب : “بهترین” رنگ سلیقه ایه! ولی از لحاظ ارزش و قیمت آبی آسمونی (آبی عجمی) معمولا با ارزش ترین رنگه. ولی خیلی ها هم فیروزه سبز رو بیشتر دوست دارن. مهم اینه که رنگی رو انتخاب کنید که خودتون بیشتر می پسندید. کیفیت و پایداری رنگ هم خیلی مهم تر از صرفا رنگه.
سوال ۲ : چطور بفهمم رنگ فیروزه طبیعیه یا رنگ شده؟
جواب : تشخیص فیروزه رنگ شده کار سختیه ولی چندتا نشونه هست : رنگ خیلی مصنوعی و غیرطبیعی رنگ یکدست و بدون رگه قیمت خیلی پایین. تست با استون هم یه روشه ولی باید خیلی با احتیاط انجام بشه. بهترین راه خرید از فروشنده های معتبر و کارشناس فیروزه هست.
سوال ۳ : آیا رنگ فیروزه به مرور زمان تغییر می کنه؟
جواب : بله بعضی از فیروزه ها به خصوص فیروزه های بی کیفیت ممکنه به مرور زمان رنگشون تغییر کنه کدر بشه یا کم رنگ بشه. این به خاطر تخلخل بالای فیروزه و پایداری پایین رنگ هست. فیروزه های باکیفیت و اصل نیشابور معمولا رنگ پایداری دارن و به راحتی رنگشون تغییر نمی کنه. مراقبت درست از فیروزه هم تو پایداری رنگش تاثیر داره. از تماس فیروزه با مواد شیمیایی گرما و نور مستقیم خورشید خودداری کنید.